دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 4 ویژه نامه 2025 12 22 Features of the text Pazand Bandesh ویژگی‌های متن پازند بندهش 1 17 737238 10.22034/api.2026.2092230.1822 FA حامد خداداد دانشجوی دکتری، گروه فرهنگ و زبان های باستانی ایران، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0002-3492-3113 ژاله آموزگار استاد زبان‌های باستانی دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0009-8178-7020 فرزانه گشتاسب استادگروه فرهنگ و زبانهای باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. 0009-0003-6027-6586 Journal Article 2025 09 25 <strong>Objective</strong>: The present article aims to provide a detailed examination of the linguistic, orthographic, and transliterative features of the Pazand version of the Bundahishn, a significant text within the Middle Persian tradition. This version was edited and published in 1909 by Ervad Edalji Kersaspji Antia on the basis of Indian manuscripts of the Bundahishn. The study seeks to clarify the distinctive characteristics and textual position of this version in comparison with the Pahlavi recensions of the Bundahishn<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span><br><strong>Method</strong>: The present study adopts a descriptive analytical approach. In this regard, the Pazand text of the Bundahishn has been examined with respect to its transliteration method, the use of Den-dabireh (Avestan) characters, and its orthographic features, and subsequently compared with the Pahlavi versions of the Bundahishn. In addition, the characters employed in the text have been identified and analyzed, and its chapter divisions have been comparatively studied alongside those of other recensions<span lang="EN">.</span><br><strong>Results</strong>: The findings indicate that, despite considerable differences from the Pahlavi manuscripts, the Pazand Bundahishn generally follows traditional transliteration practices. Nevertheless, the text contains instances of transliteration errors, graphemic transpositions, omissions or alterations of words, and the simultaneous use of both Pahlavi and Den-dabireh characters. Furthermore, the study identifies and analyzes 47 out of the 53 characters of the Den-dabireh script employed in the text and explains the systematic distinctions in their usage. The comparison also reveals differences in chapter divisions between the Pazand version and the Pahlavi recensions of the Bundahishn.<br><strong>Conclusions</strong>: The results suggest that, although the Pazand Bundahishn does not achieve the degree of transliterative precision found in the texts transliterated by Neryosang, it nevertheless remains a valuable source for comparative linguistic studies and for the investigation of Iranian religion and culture during the Middle Persian period. The text also represents a noteworthy example of the longstanding interaction between the Pahlavi scribal tradition and later linguistic developments within Zoroastrian communities. <strong><span lang="FA">هدف:</span></strong> <span lang="AR-SA">هدف این مقاله بررسی دقیق ویژگی‌های زبانی، نگارشی و آوانویسی نسخه پازند بندهش است؛ متنی ارزشمند از سنت فارسی میانه که به‌وسیله ارواد ادلجی کرساسپ‌جی آنتیا در سال </span><span lang="FA">۱۹۰۹</span><span lang="AR-SA"> بر اساس نسخه‌های هندی بندهش تصحیح و منتشر شده است. این پژوهش می‌کوشد جایگاه و ویژگی‌های خاص این نسخه را در مقایسه با نسخه‌های پهلوی بندهش روشن سازد.</span><br><strong><span lang="AR-SA">روش پژوهش:</span></strong><span lang="AR-SA"> پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی</span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA">تحلیلی انجام شده است. در این راستا، متن پازند بندهش از نظر شیوه آوانویسی، کاربرد نویسه‌های دین‌دبیره (اوستایی)، و ویژگی‌های نگارشی بررسی شده و سپس با نسخه‌های پهلوی بندهش مقایسه شده است. همچنین نویسه‌های به‌کاررفته در متن شناسایی و تحلیل شده و ساختار فصل‌بندی آن با نسخه‌های دیگر مورد تطبیق قرار گرفته است.</span><br><strong><span lang="AR-SA">یافته‌ها:</span></strong><span lang="AR-SA"> نتایج پژوهش نشان می‌دهد که متن پازند بندهش، با وجود تفاوت‌های قابل توجه با نسخه‌های پهلوی، به‌طور کلی از روش‌های سنتی آوانویسی پیروی می‌کند. با این حال، در آن مواردی از خطاهای آوانویسی، جابه‌جایی نویسه‌ها، حذف یا تغییر واژه‌ها، و کاربرد همزمان نویسه‌های پهلوی و دین‌دبیره مشاهده می‌شود. همچنین در این پژوهش </span><span lang="FA">۴۷</span><span lang="AR-SA"> نویسه از مجموع </span><span lang="FA">۵۳</span><span lang="AR-SA"> نویسه دین‌دبیره شناسایی و تحلیل شده و تفاوت‌های نظام‌مند در کاربرد آن‌ها تبیین شده است. افزون بر این، تفاوت‌هایی در فصل‌بندی میان نسخه پازند و نسخه‌های پهلوی بندهش مشاهده گردید</span><span lang="FA">.</span><br><strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">نتیجه‌گیری:</span></strong><span dir="RTL" lang="AR-SA"> بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، اگرچه پازند بندهش از نظر دقت آوانویسی به پای متون آوانویسی‌شده توسط نریوسنگ نمی‌رسد، اما همچنان منبعی ارزشمند برای مطالعات زبان‌شناسی تطبیقی و بررسی فرهنگ و دین ایرانی در دوره میانه به شمار می‌آید. این متن همچنین نمونه‌ای قابل توجه از تعامل دیرینه میان سنت کتابت پهلوی و تحولات متأخر زبان‌شناختی در میان جوامع زرتشتی است</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span> https://api.lu.ac.ir/article_737238_fe8140fa01967942728e23ba8b2e8c0a.pdf