دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 5 10 2026 06 22 Study and Analysis of Belief in Fatalism in Hafez Ebro's Thought in Legitimizing the Timurid Dynasty بررسی و تحلیل باور به تقدیرگرایی در اندیشه حافظ‌ابرو در مشروعیت‌بخشی‌ خاندان تیموری 1 19 736886 10.22034/api.2026.2050179.1135 FA مسلم سلیمانی یان دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات علوم انسانی، دانشگاه سیدجماالدین اسدآبادی، اسدآباد، همدان، ایران Journal Article 2025 12 30 Objective: The aim of this study is to identify the historiographical thought of Hafiz-i Abru and to examine the influence of providential and deterministic concepts on his perspective in reflecting historical events and composing Zubdat al-Tawarikh, with particular emphasis on how fatalistic notions were employed to justify the legitimacy of Timurid rule. Method: This research adopts a descriptive analytical approach. By examining the historical accounts presented by Hafiz-i Abru in his works particularly Zubdat al-Tawarikh and Majma al Tawarikh it seeks to analyze both his representation of historical events and the intellectual framework underlying his historiography. Results: The findings indicate that the representation of events in Zubdat al-Tawarikh is structured around three principal axes: state-centrism, elitism, and fatalism. In narrating history, Hafiz-i Abru attempted to describe and interpret events in accordance with the objectives of the ruling elite, especially those of his patron. Moreover, historical symbols and narratives in his thought were shaped by his personal characteristics, literary style, and inclination toward the Timurid tradition. Together, these elements contributed to the formation of a distinct mode of political chronicle writing in his works. Conclusion: In conclusion, it can be argued that in his historical accounts Hafiz-i Abru remained committed to the prevailing absolute authority of his time and, by employing a providential and deterministic interpretive framework, sought to confer religious political legitimacy upon the Timurid amirs and to justify their rule. Accordingly, his historiography in this period went beyond the mere narration of events and assumed an instrumental function in reinforcing and institutionalizing the discourse of power and the politico religious hegemony of the Timurid dynasty. هدف: شناسایی اندیشه تاریخ‌نگارانه حافظ‌ابرو و بررسی تأثیر انگاره‌های مشیتی و تقدیرگرایانه بر نگرش او در بازتاب رخدادهای تاریخی و نگارش اثر زبده‌التواریخ، با تمرکز بر چگونگی استفاده از تقدیرباوری برای موجه‌سازی مشروعیت حاکمیت تیموری. روش پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده و با بررسی گزارش‌های تاریخی حافظ‌ابرو در آثار او، به‌ویژه زبده‌التواریخ و مجمع‌التواریخ، تلاش کرده است نحوه بازتاب رخدادها و چارچوب فکری او را تحلیل کند. یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بازتاب رخدادها در زبده‌التواریخ بر مبنای سه محور حکومت‌محوری، نخبه‌گرایی و تقدیرگرایی شکل گرفته است. حافظ‌ابرو در روایت تاریخ کوشیده دیدگاه‌های خود را در راستای اهداف طبقه حاکم، به‌ویژه مخدوم خود، توصیف و تفسیر کند. همچنین نمادها و روایات تاریخی در اندیشه او تحت تأثیر ویژگی‌های شخصی، سبک نگارش و گرایش به سنت تیموری قرار داشته و این عوامل در کنار یکدیگر به شکل‌گیری نوعی وقایع‌نگاری سیاسی در آثار او انجامیده است. نتیجه‌گیری: در نهایت می‌توان گفت که حافظ‌ابرو در گزارش‌های تاریخی خود به قدرت مطلقه موجود التزام داشته و با بهره‌گیری از رویکرد تقدیرگرایانه، به اعطای مشروعیت مذهبی– سیاسی به امرای تیموری و توجیه حکمرانی آنان پرداخته است. بدین ترتیب، تاریخ‌نگاری او در این دوران فراتر از روایت صرفِ وقایع، کارکردی ابزاری برای تثبیت و نهادینه‌سازیِ گفتمانِ قدرت و هژمونیِ سیاسی- مذهبیِ خاندان تیموری یافته است.

https://api.lu.ac.ir/article_736886_14105b7892f4ca57ebdb290e89e377d7.pdf