دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 مقالات آماده انتشار 2026 05 17 تحلیل رهیافت‌های احمد اشرف درباب موانع توسعه یافتگی ایران 735823 10.22034/api.2025.2043717.1072 FA نعمت الله زکی پور گروه تاریخ، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران Journal Article 2024 10 18 پژوهشگران حوزۀ جامعه‌شناسی تاریخی از جمله احمد اشرف، دیدگاههای مختلفی در ارتباط با بررسی وضعیت توسعه‌نیافتگی تاریخی ایران ارائه داده‌اند. هدف پژوهش پیش‌رو، بررسی و ارزیابی دیدگاه احمد اشرف، در ارتباط با تبیین و توصیف عوامل تاریخی توسعه‌نیافتگی تاریخی ایران بوده‌ است. تئوری‌های شیوۀ تولید آسیایی، جامعۀ آبی ویتفوگل و پاتریمونیال وِبر، سه رویکرد تاثیرگذار بر نگرش احمد اشرف می‌باشد، بر اساس نظریۀ شیوۀ تولید آسیایی و جامعۀ آبی، شرایط جغرافیایی و اقلیمی در شکل‌گیری نظامات اجتماعی و سیاسی بیشترین تأثیر را دارا می‌باشد. در نظام‌های پاتریمونیال نیز فرمانروایان با خودسری و کنترل فعالیت‌های تولیدی، راه رشد و توسعه سرمایه‌داری نوین را سد می‌کردند. روش پژوهش در مقاله حاضر، توصیفی و تحلیل محتوایی- تاریخی رویکرد احمد اشرف در باب موانع توسعه‌یافتگی به شیوۀ استخراج داده‌های از شواهد و منابع تاریخی بوده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود کاستی‌های روشی و محتوایی پژوهشهای اشرف؛ رویکرد وی در باب توسعه-نیافتگی تاریخی ایران؛ به تأثیرگذاری عوامل مختلفی از جمله مؤلفه‌های جغرافیایی، عدم استقلال نهادهای شرقی، عدم استقلال اصناف، فقدان شکل‌گیری طبقه تجار مستقل و قدرتمند، تهاجم ایلات و اقوام، ناامنی، استبداد داخلی و استعمار خارجی در صورت‌بندی اجتماعی جامعۀ ایران اشاره دارد. با این حال وجه غالب تبیین‌های مورد نظر وی، مبتنی بر تئوری پاتریمونیال بوده است.