دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 5 9 2026 06 22 Textual Criticism, Manuscript Studies, and the Editing and Research of Qurʾanic and Hadith Texts روش نسخه شناسی و تصحیح و تحقیق متون قرآنی و حدیثی 1 20 735549 10.22034/api.2025.2027945.1021 FA مرتضی قاسمی حامد استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-8290-7815 فرزین حبیب زاده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران 0000-0003-4170-6045 Journal Article <strong>Objective</strong>: The large number of manuscript works in Islamic sciences and Qur’anic studies reflects the grandeur of Islamic civilization and the significant status of Qur’anic and Islamic knowledge among Muslims during the flourishing Islamic Iranian period. Since these written works constitute part of the scholarly heritage and serve as a means of cultural and social connection among various Islamic nations, it is essential for scholars and researchers in religious and Islamic studies to pay attention to these treasures and strive for their revival and publication<span dir="RTL" lang="AR-SA">.</span><br><strong>Method</strong>: This study aims to clarify the methodology of manuscript studies and the importance of editing and critically studying Qur’anic and Hadith manuscripts. It has been conducted using a descriptive analytical approach based on library sources<span lang="EN">.</span><br><strong>Results</strong>: The findings indicate that throughout the historical process of editing and studying classical Qur’anic and Hadith texts, various efforts have been made by Orientalists and Western scholars as well as Muslim researchers. The study also discusses certain essential qualifications required of an editor in the field of manuscript studies and examines methods of editing and researching Qur’anic and Hadith texts.<br><strong>Conclusion</strong>: In recent years, there has been widespread attention to the recovery and correction of manuscripts in the field of Islamic education and sciences, and Muslim scholars and Western Quran scholars, with various motivations, have pursued the revival and publication of these valuable works by utilizing modern methods of scientific and critical correction. Therefore, before entering the field of correction and research of religious texts, it is necessary for researchers and correctors of manuscripts to be fully familiar with the principles and techniques of manuscriptology, methods of text correction, the method of writing introductions for corrected texts, as well as the criticism and translation of these works<span lang="EN">.</span><br><br> <strong><span lang="FA">هدف:</span></strong><span lang="FA"> نسخه‌های خطی فراوان در علوم اسلامی و مطالعات قرآنی، نشان‌دهنده عظمت تمدن اسلامی و جایگاه مهم دانش‌های قرآنی و اسلامی در میان مسلمانان در دوره درخشان اسلامی ـ ایرانی است. از آنجا که این آثار مکتوب از میراث علمی و عامل پیوند فرهنگی و اجتماعی میان ملت‌های مختلف اسلامی به شمار می‌آیند، توجه دانش‌پژوهان و محققان مطالعات دینی و اسلام‌شناسی به این گنجینه‌ها و تلاش برای احیاء و انتشار آن‌ها ضروری است</span><span lang="AR-SA">.</span><br><strong><span lang="AR-SA">روش پژوهش:</span></strong> <span lang="FA">این پژوهش با هدف تبیین روش نسخه‌شناسی و اهمیت تصحیح و تحقیق متون خطی قرآنی و حدیثی، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای انجام شده است</span><span lang="AR-SA">.</span><br><strong><span lang="AR-SA">یافته‌ها:</span></strong> <span lang="FA">یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در روند تاریخی تصحیح و تحقیق متون کهن قرآنی و حدیثی، تلاش‌های گوناگونی از سوی مستشرقان و محققان غربی و نیز پژوهشگران مسلمان صورت گرفته است. همچنین در این نوشتار به برخی ویژگی‌های لازم برای مصحّح در حوزه نسخه‌شناسی و شیوه‌های تصحیح و تحقیق متون قرآنی و حدیثی پرداخته شده است.</span><br><strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">نتیجه‌گیری:</span></strong> <span dir="RTL" lang="FA">در سال‌های اخیر توجه گسترده‌ای به بازیابی و تصحیح نسخه‌های خطی در حوزه معارف و علوم اسلامی صورت گرفته است و محققان مسلمان و قرآن‌پژوهان غربی با انگیزه‌های مختلف، احیاء و انتشار این آثار ارزشمند را با بهره‌گیری از روش‌های نوین تصحیح علمی و انتقادی دنبال کرده‌اند. ازاین‌رو، پژوهشگران و مصححان نسخه‌های خطی پیش از ورود به عرصه تصحیح و تحقیق متون دینی، لازم است با اصول و فنون نسخه‌شناسی، روش‌های تصحیح متون، شیوه مقدمه‌نویسی برای متون مصحَّح و نیز نقد و ترجمه این آثار آشنایی کامل داشته باشند.</span> https://api.lu.ac.ir/article_735549_5b09b7888d112d24d5c11f7f792559a5.pdf