دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 4 ویژه نامه 2026 01 15 A Structural Model of Factors Influencing the Use of Supplementary Textbooks Among Senior High School Students مدل ساختاری عوامل مؤثر بر استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در میان دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه 1 25 734982 10.22034/api.2026.2084220.1648 FA حبیب الله بارانی دانشجوی دکتری، گروه روان شناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران. 0009-0005-5042-0040 آزیتا امیرفخرایی دانشیار،گروه روانشناسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران 0009-0002-9543-4604 محمدرضا محمدی سلیمانی استادیار،گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0009-0009-0717-8980 سید عبدالوهاب سماوی استاد،گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران 0000-0002-3739-6665 Journal Article 2025 09 27 Objective: The increasing use of supplementary textbooks in secondary education has intensified the need to identify the factors driving this trend. This study aimed to develop and test a structural model of the factors influencing the utilization of supplementary textbooks among senior high school students. Method: This study employed a mixed-methods research design. In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews and analyzed using thematic analysis. In the quantitative phase, data were gathered via a researcher-developed questionnaire and analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The statistical population comprised senior high school students in Hormozgan Province. Purposeful sampling was utilized for the qualitative phase, while proportionate stratified random sampling was applied for the quantitative phase. Results: Qualitative findings identified six overarching themes: individual, institutional (school-related), familial, textbook-related, university entrance exam (Konkur)-related, and macro-level factors. The structural model results indicated that the perceived positive functionality of supplementary textbooks, individual factors, and accessibility exerted a direct and significant impact on the extent of usage. Collectively, these factors accounted for 58% of the variance in textbook usage. Furthermore, social and contextual factors influenced usage only indirectly, mediated by individual factors. Conclusions: The findings suggest that mitigating the adverse effects of excessive reliance on supplementary textbooks requires a profound examination of multifaceted causes. Recommended interventions include addressing economic disparities and income inequality across professions, reforming the university admission system, enhancing the quality of the formal educational system, and revising textbook publishing regulations. These insights provide a framework for educational policymaking and the strategic management of supplementary material usage. هدف: گسترش استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در آموزش متوسطه، ضرورت شناسایی عوامل مؤثر بر این پدیده را افزایش داده است. هدف پژوهش حاضر، تدوین و آزمون مدل ساختاری عوامل مؤثر بر استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی در میان دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم بود. روش پژوهش: پژوهش با رویکرد آمیخته انجام شد. در مرحله کیفی، داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در مرحله کمی، داده‌ها با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته جمع‌آوری و با بهره‌گیری از مدل‌یابی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) تحلیل شدند. جامعه آماری پژوهش شامل دانش‌آموزان متوسطه دوم استان هرمزگان بود که نمونه‌گیری در بخش کیفی به‌صورت هدفمند و در بخش کمی به روش تصادفی نسبتی انجام شد. یافته‌ها: یافته‌های کیفی منجر به شناسایی شش مضمون فراگیر شامل عوامل فردی، آموزشگاهی، خانوادگی، عوامل مربوط به کتاب‌های کمک‌درسی، عوامل کنکوری و عوامل کلان شد. نتایج مدل ساختاری نشان داد کارکرد مثبت کتاب‌های کمک‌درسی، عوامل فردی و دسترسی به کتاب‌ها تأثیر مستقیم و معناداری بر میزان استفاده از کتاب‌های کمک‌درسی دارند و این عوامل در مجموع 58 درصد واریانس استفاده را تبیین می‌کنند. همچنین عوامل اجتماعی و زمینه‌ای تنها به‌صورت غیرمستقیم و از طریق عوامل فردی اثرگذار بودند. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج می توان گفت برای پیشگیری از آسیب های استفاده زیاد از کتب کمک درسی، باید نگاهی عمیق تر به علل مختلف این پدیده داشت و راهکارهای مانند رفع مشکلات اقتصادی و نابرابری درآمد در رشته ها و مشاغل، تغییر نظام آموزش دانشجو، افزایش کیفیت نظام آموزشی و بازبینی قوانین انتشار کتب درسی برای کاهش آسیب های استفاده آسیب زا از کتب کمک درسی ارائه شد. این یافته‌ها می‌تواند در سیاست‌گذاری آموزشی و مدیریت استفاده بهینه از کتاب‌های کمک‌درسی مورد استفاده قرار گیرد.

https://api.lu.ac.ir/article_734982_fbc20ae52936eaa02529f20e428fbcbb.pdf