دانشگاه لرستان پژوهش های نوین در مطالعات علوم انسانی اسلامی 2980-8944 3 6 2025 02 19 The principle of the prohibition of punishment without explanation and the necessity of religion from the perspective of verses and narrations. قاعدۀ قُبح عِقاب بلا بیان و ضرورت دین از منظر آیات و روایات 163 174 722209 10.22034/api.2025.2052267.1168 FA محمد جواد دکامی استادیار گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران 0000-0003-3936-0014 Journal Article 2025 02 01 Human beings are created in such a way that they possess an inclination towards both good and evil, and the Almighty God has granted them the freedom to choose between these two paths. With their own will, they can select whichever they desire. Of course, God's legislative will is that they choose the path of goodness and, through this choice, move towards perfection. Since the prerequisite of what is necessary is itself necessary, the God, who desires for humans to attain perfection, must show them the best possible way to reach that perfection. For this reason, He has deemed it obligatory to guide His servants and has directed them towards the desired goal through the establishment and introduction of duties. If He had not established or communicated such duties, He could not justly hold humans accountable or punish them, as such accountability and punishment would be deemed inappropriate. This topic is referenced in several verses of the Holy Quran. Muslim jurists and theologians have derived a principle from this matter known as the "Inappropriateness of Punishment Without Clarification." Jurists and scholars have inferred principles such as the principle of presumption of innocence and permissibility from it, while theologians have used it to argue for the necessity of the prophethood of messengers. In this research, the Quranic foundations of the "Inappropriateness of Punishment Without Clarification" are explored from a theological perspective, utilizing an analytical-descriptive method, and examined with the aid of the narrations of the infallibles and the interpretations of commentators <strong>هدف پژوهش: </strong>هدف این پژوهش، بررسی مبانی قرآنی «قاعدة قبح عقاب بلا بیان» از منظر کلامی است. این قاعده که از سوی اصولیین و متکلمان مسلمان مطرح شده، بیان می‌کند مجازات بندگان بدون ابلاغ تکالیف الهی، قبیح و ناعادلانه است. پژوهش حاضر درصدد است با استناد به آیات قرآن کریم، روایات معصومین(ع) و تفاسیر مفسران، ادله‌ی قرآنی این قاعده را تحلیل کرده و جایگاه آن را در نظام تکلیف و هدایت الهی تبیین نماید. <br /><strong>روش پژوهش:</strong>این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی انجام شده است. بدین‌صورت که ابتدا آیات مرتبط با موضوع از قرآن کریم استخراج گردیده، سپس با بهره‌گیری از روایات معصومین(ع) و دیدگاه‌های مفسران و متکلمان، تحلیل و بررسی شده است. همچنین از مبانی عقلی و کلامی در تبیین قاعده استفاده شده است. <br /><strong>یافته‌های پژوهش: </strong>بررسی آیات قرآن کریم نشان می‌دهد که خداوند هدایت بندگان را بر خود واجب دانسته و بر این اساس، ابلاغ تکالیف شرعی را به‌عنوان prerequisite (پیش‌نیاز) مجازات قرار داده است. همچنین، روایات اهل‌بیت(ع) و استدلال‌های متکلمان، لزوم بعثت پیامبران و ارتباط آن با عدالت الهی را تأیید می‌کنند. فقها نیز با استناد به این قاعده، اصولی مانند برائت و اباحه را استنتاج کرده‌اند. <br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتیجه تحقیق حاکی از آن است که قاعدة «قبح عقاب بلا بیان» ریشه در آموزه‌های قرآنی دارد و از لوازم عدالت و حکمت الهی محسوب می‌شود. خداوند متعال با ارسال پیامبران و تشریع احکام، راه هدایت را برای بندگان روشن ساخته و مجازات بدون ابلاغ را ناپسند شمرده است. این قاعده نه‌تنها در فقه و اصول کاربرد دارد، بلکه در کلام اسلامی نیز به‌عنوان دلیلی بر ضرورت نبوت و تناسب تکلیف با توانایی بندگان مورد استناد قرار می‌گیرد.  https://api.lu.ac.ir/article_722209_e22f9cdf862658518999587e9e9ac5e8.pdf